VinaStrategy - Chiến Lược Doanh Nghiệp - Trang tin tổng hợp

https://www.vinastrategy.com

Mô hình Ponzi là gì và những vụ lừa đảo thế kỷ?

Nhờ Mô hình Ponzi mà Bernard Madoff đã lừa 65 tỷ USD hay Modern Tech tại Việt Nam lừa 15,000 tỷ đồng. Hãy đọc và hiểu biết về mô hình này.
Mô hình Ponzi và những vụ lừa đảo thế kỷ

1. Mô hình Ponzi là gì?

Mô hình Ponzi là một hình thức lừa đảo đầu tư, trong đó người tổ chức hứa hẹn trả lợi nhuận cao với rủi ro thấp hoặc không có rủi ro. Tuy nhiên, thay vì đầu tư tiền vào các hoạt động kinh doanh hợp pháp để tạo ra lợi nhuận, kẻ lừa đảo sử dụng tiền từ các nhà đầu tư mới để trả lợi nhuận cho các nhà đầu tư cũ. Mô hình này chỉ có thể tồn tại khi liên tục có dòng tiền mới từ nhà đầu tư mới. Khi không còn đủ nhà đầu tư mới hoặc nhà đầu tư cũ đòi rút vốn hàng loạt, mô hình sẽ sụp đổ, khiến đa số nhà đầu tư mất trắng.

Đặc điểm chính của mô hình Ponzi:

  • Lợi nhuận cao, rủi ro thấp: Cam kết lợi nhuận bất thường (ví dụ: 10-50% mỗi tháng) mà không giải thích rõ nguồn gốc.
  • Thiếu minh bạch: Không cung cấp thông tin chi tiết về cách tiền được đầu tư hoặc sinh lời.
  • Dựa vào nhà đầu tư mới: Tiền từ người tham gia sau dùng để trả cho người tham gia trước.
  • Khuyến khích tái đầu tư: Thường dụ dỗ nhà đầu tư để lại tiền trong hệ thống thay vì rút ra.
  • Sản phẩm/dịch vụ tượng trưng: Nếu có sản phẩm, chúng thường chất lượng kém hoặc chỉ là vỏ bọc để che giấu bản chất lừa đảo.

Mô hình Ponzi khác với mô hình kim tự tháp (pyramid scheme) ở chỗ Ponzi giả danh là đầu tư hợp pháp, trong khi kim tự tháp dựa vào việc tuyển dụng người mới để tạo lợi nhuận qua hoa hồng.

2. Ai là người sáng lập ra mô hình Ponzi?

Mô hình Ponzi được đặt theo tên Charles Ponzi, một người Mỹ gốc Ý, người đã thực hiện vụ lừa đảo nổi tiếng vào những năm 1920 tại Hoa Kỳ. Tuy nhiên, ý tưởng này không hoàn toàn do Ponzi sáng tạo, vì các vụ lừa đảo tương tự đã xuất hiện trước đó.

  • Charles Ponzi (1882–1949):
    • Năm 1919, Ponzi thành lập Securities Exchange Company tại Boston và hứa hẹn trả lãi suất 50% trong 45 ngày hoặc 100% trong 90 ngày thông qua việc đầu cơ phiếu trả lời quốc tế (IRC) trong ngành bưu chính. Ông tuyên bố tận dụng chênh lệch giá IRC giữa các quốc gia để tạo lợi nhuận.
    • Thực tế, Ponzi không đầu tư vào IRC mà dùng tiền của nhà đầu tư mới để trả cho nhà đầu tư cũ. Trong vòng 2 năm (1919–1920), ông lừa được khoảng 15–20 triệu USD (tương đương hàng trăm triệu USD hiện nay) từ hàng chục ngàn nhà đầu tư, gây phá sản 6 ngân hàng.
    • Vụ lừa đảo bị phát hiện năm 1920, Ponzi bị kết án tù và cuối cùng bị trục xuất về Ý. Ông qua đời trong nghèo khó năm 1949.
  • Các tiền thân: Mặc dù mang tên Ponzi, mô hình này đã xuất hiện trước đó. Ví dụ:
    • Adele Spitzeder (Đức, 1869–1872): Lừa đảo qua mô hình tương tự, huy động vốn từ hàng ngàn người.
    • Sarah Howe (Hoa Kỳ, 1880): Điều hành "Ladies’ Deposit" với lãi suất 8% mỗi tháng, nhắm vào phụ nữ, và bị kết án 3 năm tù.

3. Những vụ lừa đảo theo mô hình Ponzi nổi tiếng thế giới

  1. Bernard Madoff (Hoa Kỳ, 2008):
    • Lừa đảo khoảng 65 tỷ USD, lớn nhất trong lịch sử.
    • Bernard Madoff, cựu chủ tịch sàn Nasdaq, điều hành quỹ đầu tư giả mạo trong hơn 20 năm. Ông thu hút nhà đầu tư cá nhân, tổ chức từ thiện, trường đại học, và các ngân hàng lớn như HSBC, Ngân hàng Hoàng gia Scotland nhờ uy tín tại Phố Wall và lợi nhuận ổn định 10–12% mỗi năm.
    • Madoff tạo báo cáo giao dịch giả, dùng tiền nhà đầu tư mới để trả cho nhà đầu tư cũ. Vụ việc vỡ lở trong khủng hoảng kinh tế 2008 khi nhà đầu tư rút vốn ồ ạt, khiến ông không thể chi trả.
    • Madoff bị kết án 150 năm tù năm 2009, qua đời trong tù năm 2021. Vụ việc làm tan rã các quỹ từ thiện, đẩy một số nhà đầu tư đến tự sát và gây thiệt hại tài chính khổng lồ.
  2. Allen Stanford (Hoa Kỳ, 2009):
    • Lừa đảo khoảng 7 tỷ USD.
    • Allen Stanford, chủ tịch Stanford Financial Group, hứa hẹn lợi nhuận cao thông qua chứng chỉ tiền gửi (CD) từ ngân hàng ở Antigua. Ông giả mạo thông tin, tự nhận là hậu duệ của người sáng lập Đại học Stanford để tạo uy tín.
    • Stanford bị kết án 110 năm tù năm 2012. Nhà đầu tư mất gần như toàn bộ vốn, tài sản bị đóng băng, chỉ hoàn trả được một phần nhỏ sau nhiều năm.
  3. Lou Pearlman (Hoa Kỳ, 2006):
    • Lừa đảo hơn 300 triệu USD.
    • Pearlman, người sáng lập nhóm nhạc Backstreet Boys và NSYNC, điều hành công ty giả mạo “Dịch vụ Du lịch xuyên lục địa”. Ông làm giả tờ khai thuế, số liệu kinh doanh, và tạo chi nhánh ngân hàng giả ở Đức để lừa hơn 1,000 nhà đầu tư, bao gồm cả các ngân hàng lớn như Bank of America.
    • Pearlman bị kết án 25 năm tù năm 2008 và qua đời trong tù năm 2016.
  4. BitConnect (Toàn cầu, 2017–2018):
    • Lừa đảo khoảng 2 tỷ USD.
    • BitConnect là một nền tảng tiền mã hóa hứa hẹn lợi nhuận 1% mỗi ngày thông qua “giao dịch bot” và mô hình cho vay tiền ảo. Nó thu hút nhà đầu tư toàn cầu, đặc biệt qua quảng cáo bởi các influencer.
    • Hậu quả: Năm 2018, BitConnect sụp đổ sau khi bị các cơ quan quản lý tại Mỹ và Anh điều tra. Nhà đầu tư mất gần hết vốn, và một số lãnh đạo bị truy tố.
  5. PlusToken (Trung Quốc, Hàn Quốc, 2018–2019):
    • Lừa đảo khoảng 3 tỷ USD.
    • PlusToken quảng bá ví tiền mã hóa với lợi nhuận cao thông qua giao dịch chênh lệch giá. Nó nhắm vào nhà đầu tư châu Á, đặc biệt ở Trung Quốc và Hàn Quốc, thông qua mô hình đa cấp.
    • Các lãnh đạo bị bắt năm 2020, nhưng phần lớn tiền đã bị chuyển ra nước ngoài, khó thu hồi.

4. Những vụ lừa đảo Ponzi lớn nhất tại Việt Nam

Tại Việt Nam, mô hình Ponzi thường núp bóng dưới các hình thức kinh doanh đa cấp, đầu tư tiền ảo, h oặc dự án đầu tư nông nghiệp, bất động sản. Dưới đây là các vụ lớn nhất:

  1. Modern Tech (iFan, Pincoin, 2017–2018):
    • Lừa đảo khoảng 15,000 tỷ đồng (tương đương 660 triệu USD).
    • Công ty Modern Tech quảng bá hai dự án tiền ảo iFan và Pincoin, hứa hẹn lợi nhuận 48% mỗi tháng và hoàn vốn trong 4 tháng. Họ tổ chức hội thảo rầm rộ, sử dụng người nổi tiếng để quảng bá. Hơn 32,000 nhà đầu tư tham gia.
    • Tháng 4/2018, Modern Tech đóng cửa, lãnh đạo bỏ trốn. Vụ việc gây chấn động dư luận, nhưng do giao dịch chủ yếu bằng tiền ảo, cơ quan chức năng khó thu hồi tài sản. Vụ việc chưa được giải quyết hoàn toàn.
  2. Công ty Liên Kết Việt (2014–2015):
    • Lừa đảo hơn 1,900 tỷ đồng từ 68,000 người.
    • Công ty do Lê Xuân Giang đứng đầu, giả danh là đơn vị thuộc Bộ Quốc phòng, bán thực phẩm chức năng kém chất lượng và hứa hẹn lợi nhuận cao qua mô hình đa cấp. Họ sử dụng các chiêu trò như tổ chức sự kiện hoành tráng, vinh danh nhà đầu tư.
    • Năm 2016, Lê Xuân Giang và đồng phạm bị bắt. Giang bị kết án tù chung thân, các lãnh đạo khác nhận án từ 12–22 năm tù. Một phần tiền được hoàn trả, nhưng nhiều nhà đầu tư mất trắng.
  3. TikToker Mr Pips (Phó Đức Nam, 2023):
    • Lừa đảo khoảng 5,000 tỷ đồng.
    • Phó Đức Nam, được biết đến với biệt danh Mr Pips, lập sàn giao dịch chứng khoán giả mạo, lôi kéo nhà đầu tư qua các nhóm chat và quảng cáo trên TikTok. Hệ thống hứa hẹn lợi nhuận cao, nhưng thực chất không có hoạt động đầu tư.
    • Nam bị bắt cuối năm 2023. Vụ việc gây thiệt hại lớn, và cơ quan chức năng vẫn đang truy vết dòng tiền.

5. Cách nhận biết và phòng tránh mô hình Ponzi

Để tránh trở thành nạn nhân, nhà đầu tư cần lưu ý:

  • Cảnh giác với lợi nhuận cao bất thường: Bất kỳ cam kết lợi nhuận trên 50% mỗi năm hoặc ổn định bất chấp thị trường đều đáng nghi.
  • Kiểm tra tính hợp pháp: Xác minh công ty có được cấp phép bởi cơ quan quản lý (như Ủy ban Chứng khoán Nhà nước tại Việt Nam) hay không.
  • Yêu cầu minh bạch: Đòi hỏi thông tin rõ ràng về cách tiền được đầu tư và sinh lời.
  • Tránh áp lực tái đầu tư: Ponzi thường khuyến khích giữ tiền trong hệ thống bằng ưu đãi lớn.
  • Nâng cao kiến thức tài chính: Hiểu rõ rủi ro đầu tư và không để lòng tham che mờ lý trí.

--------------------------------------------

Mô hình Ponzi, được đặt theo tên Charles Ponzi, là một hì nh thức lừa đảo tinh vi, tận dụng lòng tham và thiếu hiểu biết của nhà đầu tư. Các vụ lừa đảo nổi tiếng như Bernard Madoff (65 tỷ USD) hay Modern Tech tại Việt Nam (15,000 tỷ đồng) cho thấy mức độ thiệt hại nghiêm trọng của mô hình này. Tại Việt Nam, các vụ như Liên Kết Việt, Tâm Lộc Phát, hay Mr Pips đều gây tổn thất lớn, đặc biệt với nhà đầu tư nhỏ lẻ. Để bảo vệ bản thân, hãy luôn nghi ngờ các cơ hội đầu tư “quá tốt để là thật” và nâng cao kiến thức tài chính.

Tác giả bài viết: BBT Vinastrategy.com tổng hợp

Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây